Het optreden van bitterlemon heeft haar oorsprong in het verhaal rond de vondst van de zeven stenen. Tegenover de luchtballonnen van neoconservatisme en neoliberalisme plaatst bitterlemon deze zeven stenen - haar Zeven Paleocons. Het rechtse denken is een geordend en samenhangend denken. Maar allereerst start het rechtse denken vanuit de realiteit waarin we leven. En die realiteit wordt bepaald door de draak: de Leviathan.

De geschiedenis van het conservatisme is het verhaal van de draak en de zeven stenen. Het is het verhaal van een elite die een beest schiep om een volk in te slikken. Een verhaal waarin de eerste reactie van schamper gelach al gauw overging in strijd en tegenstand. Maar het is tegelijkertijd een verhaal met een slechte afloop: het volk werd geknecht, en na verloop van tijd verslapte de herinnering aan de wereld buiten de maag van het beest. De machthebbers raakten ook steeds meer bedreven in de technieken om het volk wijs te maken dat de echte wereld in de maag van de draak was en dat de herinnering aan de wereld erbuiten achterlijk en onverdraagzaam was.

De wereld in de maag was warm, goed georganiseerd en de draak raakte er - met behulp van de machthebbers - steeds meer bedreven in de laatste restjes Oude Wereld te verteren. Het enige wat er nog restte waren de Zeven Stenen. De Zeven Stenen, ook wel Paleocons genoemd, met elk een andere naam: Confederatie, Constitutie, Concordia, Concordantie, Confirmatie, Consciëntie, Confrontatie. Elke naam herinnerde aan een kenmerk van de Oude Wereld buiten de Draak.

In de wereld van de draak stonden deze Zeven Paleocons gekend als de "Zeven Vloeken". Ze herinnerden aan een boze wereld die was afgeschaft nadat de liberale elite een wereld van papier had ontworpen om daarna de echte wereld van stof en as af te kunnen schaffen. De werkelijkheid begon namelijk in het denken van wetenschappers, beleidsmakers en taboedoorbrekende kunstenaars. En niet bij de geboorte van een mens, de kameraadschap, het geloof in God of de modder waarin de boer zijn werk deed.

De Leviathan

De voorstelling van de werkelijkheid waar de maatschappij - het volk - leeft in de maag van dit beest is niet verzonnen door bitterlemon. Het beeld is een eeuwenoude voorstelling die onder meer werd gebruikt door de grondlegger van de moderne politiek: de Engelsman Thomas Hobbes. In zijn belangrijkste boek De Leviathan stelde hij de mensen voor als een verzameling van beesten die elkaar zouden vereten als er geen groter beest - de Leviathan - was om de mensen te overheersen en te beschermen. Teruggrijpend op de Romeinse wijsheid van Plautus: "Homo Homini Lupus est" - "De mens is voor de mens een wolf" - ontwikkelde Hobbes een staatsleer waarin hij de Staat voorstelde als een noodzakelijk monster. Hij noemde dit monster naar de Leviathan die in de Bijbel wordt genoemd.

Door bevoegdheden over te dragen aan de Staat - de Leviathan - zouden de mensen voor zichzelf en de ander een veilige wereld creëren waarin welvaart en vrede konden heersen. Daarvoor was het nodig dat de mens allereerst de bevoegdheid tot geweld zou overdragen aan deze Staat; alleen de Staat mocht nog doden en gevangennemen. Ten tweede was het nodig dat alleen de Staat soeverein moest zijn: alleenheersend. De Staat moest de hoogste instantie zijn waaraan alles onderworpen moest zijn, familie, kerk, adel, traditie, gilden, stadsbesturen, wetten en het huwelijk.

Voor de moderne mens is deze voorstelling niets bijzonders; socialisten, fascisten en liberalen bejegenen de staat met de vanzelfsprekend van een rivier waar het denken nooit buiten kan treden. Ooit was dat niet het geval: onze voorouders konden zich geen leven voorstellen mèt zoiets als een Staat, zoals de Duitse filosoof Ernst Cassirer ons vertelt in zijn boek The Myth of the State. En dit beeld wordt nog eens versterkt door de Britse historicus John Bowle die in een studie melding maakt van de verloren strijd tegen de oprukkende Leviathan rond 1600 toen calvinistische en Rooms-katholieke denkers nog zij aan zij stonden om het monster van Hobbes te bestrijden.

Wij leven in een ander tijdperk: voor ons is de lachwekkende waanvoorstelling respectievelijk het schrikbeeld de werkelijkheid geworden waarin wij leven. De staat heeft ons grote delen van het leven uit handen genomen, nadat onze voorouders het zogenaamd voor de volgende generaties uit handen zouden hebben gegeven. Een ander - een instantie - is dus in staat om het leven over te nemen en voor ons te leven. Onze voorouders vonden dit bizar. En ze hadden gelijk.

De bevoegdheden van de Staat zijn in de geschiedenis meer en meer opgerukt om steeds meer terreinen van het leven op te slokken. We kunnen ons zelfs geen maatschappij voorstellen zonder een machtig staatsapparaat. Anno 21ste eeuw bevinden we ons allemaal in de maag van de "Leviathan" - de Staat. Drie zaken zijn hierin cruciaal: Ten eerste de negatieve visie op de mens. Ten tweede de overdracht van datgene wat voorheen onlosmakelijk met de mens was verbonden. En ten derde de alleenheerschappij van de Staat. De combinatie van deze drie punten heeft ons met levensgrote problemen opgezadeld.

De negatieve visie op de mens gaat samen op met de negatieve visie op de natuurlijke fundamenten voor een staat. De natuur is immers onkenbaar, evolutionair grillig en overgeleverd aan de macht van de sterkste. De negatieve kijk op de natuur maakt het onmogelijk een bouwwerk te grondvesten op basis van common sense. De mens is immers primair een gewelddadig en egoïstisch wezen en als de rede ten tonele wordt gevoerd, dan is het een rede die de natuur moet reinigen, louteren en beheersen. Dan blijkt de rede opeens een instrument te zijn binnen het systeem van staatsmacht.

De moderne staat is niet gefundeerd op een samenleving van burgers en instellingen die in staat zijn zichzelf te redden. De moderne staat is gebouwd op idealen en denkbeelden die drijven op de golven van eigenbelang. De staat kent geen grenzen, evenmin als de mens ze nog kent. De wereld is immers chaotisch en gevaarlijk, net zoals haar bewoners dat zijn. Alleen de oerdriften van lijfsbehoud en veiligheid, gevolgd door het streven en vasthouden van welvaart, houden de mens op de been. Het is dan ook niet vreemd dat het voornamelijk deze drie zaken zijn die ook het optreden van de staat karakteriseren.

Temidden van een maatschappij waarvan alle aspecten door de Leviathan zijn ingeslikt, en temidden van een westerse maatschappij die denkt en opereert vanuit het binnenste van het beest, klinken er voortdurend echo's uit het verleden. Steeds weer hebben politici en opinieleiders het over de noodzaak van goed burgerschap, gemeenschapszin, moraal, ondernemerschap, spiritualiteit en komt men op voor grondrechten, vrijheden en een openbare orde.

Maar de openbare orde komt nooit voort uit de gemeenschap van traditie, overgeleverde levenswijsheid en persoonlijke verantwoordelijkheid. De grondrechten hebben in de maag van de Leviathan geen grond van bestaan en gemeenschapszin is niet meer dan een door de staat opgedrongen moraal van verplicht afgedragen belastingen en premies. Voor wie leeft in de buik van de Leviathan is het conservatisme een probleem. De echo's uit het verleden verwijzen voor de conservatief naar de wereld buiten het monster van de moderne staat. Maar is ons denken in staat de buitenwereld van vlees, bloed, zweet en aarde te bereiken? Is onze verbeeldingskracht wel sterk genoeg en onze herinnering blijvend?

Nee. De moderne maatschappij doet niets anders dan de herinnering weg te vagen. Idealen, goede bedoelingen en traditie kunnen daarom niet onze leidraad zijn. Ze helpen ons pas wanneer we beginnen bij de Zeven Paleocons; de zeven stenen die er in de buik van de draak liggen. Als tastbare tekenen van de werkelijkheid van de wereld buiten de kunstmatige wereld van de staat zijn het niet alleen richtingwijzers, maar zijn het ook onderling samenhangende componenten die verwijzen naar een universele orde.

De harmonia mundi van bitter lemon

De harmonia mundi van het bitter lemon-conservatisme wordt bepaald door zeven kometen die om het centrum heen cirkelen. De zeven stenen - de paleocons - zijn analoog aan de zeven kometen. De namen van de zeven stenen zijn: Confederatie, Constitutie, Concordia, Concordantie, Confirmatie, Consciëntie, Confrontatie. Het centrum is de mens die alleen bestaat in samenhang en in harmonie met het universum waarin hij leeft: de harmonia mundi. Bij de mens komen alle lijnen samen zonder dat deze mens bovenaan staat. De werkelijkheid bestaat niet bij de gratie van de mens; de mens bestaat bij de eenheid van het leven.

Confederatie

De mens is geen individu, maar een wezen dat wordt bepaald door de gemeenschap. De mens wordt geboren; in afhankelijkheid wordt hij dankzij de familie en de gemeenschap gevormd tot wat hij is: een persoon die de gemeenschap in zich meedraagt. De mens wordt in de gemeenschap geboren en leeft samen met anderen met wie hij een gemeenschap vormt. Dit samenleven krijgt vorm in tal van samenlevingsverbanden: federaties. Een samenleving wordt niet bepaald door één enkele vorm van samenleving, maar is een samenvoeging van tal van verbanden; een samenleving is daarom een confederatie. Het verband is de grens van de gemeenschap. Deze grens bepaalt het centrum van de gemeenschap waaraan deze gemeenschap kan worden herkend, en waardoor de gemeenschap een eigen plek kan vervullen in het geheel van de samenleving.

Constitutie

Het geheel van begrenzing, gelaagdheid en van de kernen van de gemeenschapsverbanden - de instituties - wordt samengenomen in het begrip constitutie. Het geheel van inzettingen levenskringen wordt beschreven en vastgelegd in de constitutie. De constitutie is niet in de eerste plaats een geschreven document dat wij grondwet noemen. De werkelijke constitutie moet worden verstaan als een natuurwet die voorafgaat aan de menselijke invulling ervan. De ware constitutie begint daarom bij de natuur en bij het primordiale: volk, God, vaderland en bloedband en eindigt ook met deze zaken. Ondertussen beschrijft de constitutie de verschillende lagen tussen de eerste zaken - de natuur en wat daaraan voorafgaat - en de "hogere" zaken die met de religie en de moraal te maken hebben. In het hogere komt altijd het lagere mee. Of zoals de Britse staatsman Edmund Burke zegt: "Art is man's nature".

Concordantie

Als het lagere meekomt in het hogere en daarin ten volle aanwezig is, ontstaat er een gelaagde werkelijkheid. Familie, gemeenschap en volk zijn dan niet vreemd aan elkaar, maar geven als het ware elkaar door en ook weer terug. De werkelijkheid van het volk is die van de familie in het groot en andersom. Er is zo een analogie - een gelijkheid - tussen de microsamenleving en de macrosamenleving. Hetzelfde geldt op persoonlijk niveau. De figuur van de vader weerspiegelt zich in vergelijkbare vaderfiguren op andere niveau's van de maatschappij, zoals bestuurders, officieren en geestelijken. De concordantie - analogie - tussen de verschillende lagen van het leven zorgt ervoor dat de organische samenleving handen en voeten krijgt in de taal en op het gebied van de kennis. De kennis verkregen uit levenservaring, kennisoverdracht en traditie is door het concordantiebegrip zekere en veilige kennis. Want wat ik leer in het prilste begin van mijn leven is ook kennis die ik later in mijn leven kan toepassen. De vorming van mensen krijgt zo zin. De diepste zekerheid die een mens kan bezitten is dat de dingen niet alleen zijn zoals ze zijn (Constitutie), maar dat ze ook zo zijn op de verschillende lagen van het bestaan (Concordantie). Het organische, het persoonlijke, het patriarchale, het confederale en het natuurlijke zijn nooit aspecten van iets dat men kan reduceren tot "natuur" of "privaat", maar is altijd eenzelfde aspect dat zowel de allerlaagste als de allerhoogste lagen van een samenleving kenmerkt.

Concordia

De zekerheden van het samenleven, van de gemeenschap, van de kennis en de opvoeding creëren een bestaan vol veilige ruimtes. De vaste grond en de beschutting van de verbanden, het onontbindbare karakter van verbondssluitingen zoals het huwelijk en de realiteit van een familie die bakermat is voor de kennis over de wereld, vormt de basis van vertrouwen. De mens is namelijk niet alleen geboren in de gemeenschap, hij wordt ook gesterkt in en door de gemeenschap. Doordat de primaire aard van de samenleving geen strijd of oorlog is, maar harmonie, orde en rust wordt er van de geboorte af aan een basis gelegd zonder primair wantrouwen, gevaar van uitstoting en onzekerheid. Waar het bestaan van meet af aan gevuld is met dankbaarheid, wordt het samenlevingsverband tot iets meer: het wordt een gemeenschap waarin eenheid en verbondenheid de mens sterk maken. De gemeenschap helpt en corrigeert als het nodig is. De onvoorwaardelijkheid is zo de basis op waarvan de juiste voorwaarden worden ingeprent en worden voorgehouden.

Confirmatie

Het inprenten en voorhouden van de juiste levensvoorwaarden krijgt vorm in de toeëigening van de traditie, en in de verbeelding ervan in artistieke en wetenschappelijke modellen. Deze toeëigening - Confirmatie - vindt niet plaats in een wolk van onwetendheid, zoals in het negentiende-eeuwse Bildungsdenken wordt gemeend. Nee, niet de onwetendheid en het zich klein weten (als een radertje in een klokwerk) is kenmerkend voor de Confirmatie, maar de kracht en de zekerheid van de persoon, het geweten, het karakter en de kennis van de mens staan centraal. Confirmatie gebeurt voornamelijk door opvoeding en onderwijs. Deze liggen niet alleen in elkaar verlengde, maar zijn in wezen hetzelfde. Beschaving is dan ook niets meer dan dat de voor een cultuur noodzakelijke kennis gelijk opgaat met de voortgang van deze cultuur. Daarbij moet men proberen om in de snelheid van bepaalde ontwikkelingen en de toenemende complexiteit van een moderne cultuur, de goede basis van natuur, traditie en gemeenschap vast te houden.

Conscientie

De mens die zich de orde, de wetten, de wijsheid, de gemeenschap, de zekerheid, de betrouwbaarheid en zo de Traditie heeft toegeëigend, is zelf drager geworden van al deze zaken. Hij is de representant, de verbondsdrager van onze cultuur. En zo is hij het beeld van de gemeenschap en cultuur waarvan hij onderdeel is. Het innerlijk weerspiegelt de uiterlijke wereld, zowel in het overzien van de breedte van het bestaan als in het schouwen van de diepte ervan. Op deze wijze is het geweten van mensen en gemeenschappen geen dualistisch gebeuren, maar een zaak die door primordialiteit en organische leefwerkelijkheid wordt bepaald. Zoals het begrip Consciëntie aangeeft - con-sciëntie is samen-weten - is het geweten geen individuele zaak. Het is iets dat samen met de traditie, samen met de gemeenschap, samen met God en de natuur begrepen moet worden. De mens en de gemeenschap met een geweten - Consciëntie - weet wat normaal, wat fundamenteel en wat wezenlijk is. Hij kan direct handelen zonder beschouwingen. Voor deze mens zijn instinct, moraal en religie geen vreemden voor elkaar. Hij weet wat waardevol is, wie zijn vrienden zijn en wie zijn vijanden zijn.

Confrontatie

Eerst is er dus het besef van het normale, pas later de kennis van het afwijkende. Wie bij de vaste waarden begint, loop al snel tegen het afwijkende op. De gezonde, sterke gemeenschapmens die uit één stuk is, ontwikkelt dan ook al snel een reactie van afkeuring en walging wanneer de afwijking sterk is. Niet integratie, tolerantie en beschouwing typeren het leven van een gezond mens, maar ongereflecteerd goed handelen, en een diep besef van goed en kwaad, van vriend en vijand. Een persoon met een vaste en onwankelbare kern en met kernwaarden en met vaste en zekere kennis kan niet alleen de confrontatie aangaan, maar zoekt deze ook op. Het goede leven is geen abstractie die in een hok gestopt kan worden, maar is een roeping voor het hele bestaan.

Zeven Paleocons

De werkelijkheid van de Zeven Paleocons stelt iedereen voor een keuze. Kiezen we ervoor te leven in de buik van de draak, om zo langzaam maar zeker te worden verteerd? Of kiezen we ervoor de werkelijkheid te erkennen van bovengenoemde zaken? Wie de Paleocons verwerpt, leeft in een onzinwereld. (wellicht: een wereld van illusies) Niets verwijst dan nog naar iets dat echt is, maar alles is dan nog slechts een spel van macht, genot en overleven. Het menszijn is dan nog slechts een slap aftreksel van wat het ooit was. Maar wie de Zeven Stenen serieus neemt, ziet in een oogopslag een werkelijkheid die blijvend is, die zin heeft en die kracht in zich bergt. Het bitterlemon-conservatisme kiest voor het laatste.